Baş layihəçi: layihənin bölmələrini kim əlaqələndirir

Tikinti layihəsi bir nəfərin çəkdiyi çertyoj deyil. Memar, konstruktor, elektrik, su-kanalizasiya, istilik, ventilyasiya və qaz mühəndisləri eyni bina üzərində işləyir — və onların qərarları bir-birinə toxunur. Bütün bu bölmələri bir layihədə birləşdirən və nəticəyə görə cavab verən tərəf baş layihəçidir.

Bu termin tez-tez «baş podratçı» ilə qarışdırılır. Aşağıda baş layihəçinin nə etdiyini, onun baş podratçıdan fərqini və sifarişçi üçün hansı modellərin mövcud olduğunu izah edirik.

Baş layihəçi kimdir?

Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsi layihəçini sifarişçi ilə bağlanmış müqaviləyə əsasən tikinti obyektlərinin və ya onların ayrı-ayrı hissələrinin layihəsini hazırlayan şəxs kimi təyin edir. Yəni bir obyektin müxtəlif bölmələrini müxtəlif layihəçilər hazırlaya bilər.

Belə olanda kimsə onları bir bütövə yığmalıdır. Praktikada bu rolu baş layihəçi oynayır: sifarişçi ilə müqaviləni o bağlayır, bölmələri özü hazırlayır və ya digər lisenziyalı layihəçiləri cəlb edir, sonda isə vahid layihə dəstini təhvil verir.

Məcəllə bu termini ayrıca maddədə təyin etmir, amma layihəçinin vəzifələri arasında birini göstərir: layihəçi tikinti layihəsinin rəhbərini — baş memarını və ya baş mühəndisini təyin edir və bu barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına məlumat verir. Layihələndirmə lisenziyalarının əlavəsində isə «baş layihəçi funksiyasının həyata keçirilməsi» ayrıca iş növü kimi göstərilə bilər.

Niyə əlaqələndirmə ayrıca işdir?

Hər bölmənin mühəndisi öz sahəsində düzgün qərar verə bilər — amma bu qərarlar birlikdə işləməyə bilər. Tipik toqquşmalar:

• ventilyasiya kanalı konstruktorun tirindən keçməlidir, tirdə isə deşik nəzərdə tutulmayıb;
• kanalizasiya stoyakı memarın yataq otağının divarına düşür;
• kondisionerin xarici bloku əsas fasadda qalır;
• isti döşəmə döşəməni qaldırır, qapıların hündürlüyü isə köhnə kəsiyə görə hesablanıb;
• kombi otağı qaz xəttindən uzaqdadır, baca isə damın yanlış tərəfinə çıxır.

Bu səhvlər kağız üzərində bir xətlə düzəldilir. Tikintidə isə sökmə, yenidən tökmə və gecikmə deməkdir. Baş layihəçinin əsas dəyəri onları layihə mərhələsində tutmaqdır. Bölmələrin məzmunu ventilyasiya və su-kanalizasiya layihələri haqqında yazılarda açılıb.

Baş layihəçi nə edir?

Baş layihəçinin tipik işləri:

1. Layihə tapşırığını sifarişçi ilə dəqiqləşdirir və bölmələrə paylayır.
2. İlkin məlumatları — topoqrafiya, geologiya, texniki şərtlər — toplayır və bütün bölmələrə ötürür.
3. Lazım gəldikdə digər layihəçiləri cəlb edir və onların işini qəbul edir.
4. Bölmələri bir-biri ilə uzlaşdırır — kəsişmə nöqtələrini yoxlayır.
5. Razılaşdırma və ekspertiza zamanı gələn iradlar əsasında layihəyə dəyişiklik edir — Məcəllə bunu layihəçinin vəzifəsi kimi göstərir.
6. Tikinti dövründə müəllif nəzarətini təşkil edir.

Sonuncu bənd ayrıca mövzudur və müəllif nəzarəti yazısında izah olunub.

Baş layihəçi və baş podratçı: fərq nədir?

Hər ikisi «baş» sözünü daşıyır və hər ikisi koordinasiya edir. Amma koordinasiya etdikləri şey fərqlidir.

Baş layihəçi sənədlə işləyir. Onun məhsulu layihədir: çertyojlar, hesablar, izah qeydləri. O, layihələndirmə lisenziyası ilə işləyir və layihənin normativ tələblərə uyğunluğuna cavabdehdir.

Baş podratçı tikinti ilə işləyir. Onun məhsulu binadır. O, tikinti lisenziyası ilə işləyir, subpodratçıları, materialı və iş ardıcıllığını idarə edir və tikintinin layihəyə uyğun aparılmasına cavabdehdir. Bu rolu baş podratçı yazısında ətraflı təsvir etmişik.

Onların münasibəti belədir: baş layihəçi nəyi tikmək lazım olduğunu, baş podratçı isə onu necə tikdiyini müəyyən edir. Müəllif nəzarəti bu iki tərəfin görüşdüyü nöqtədir.

Sifarişçi üçün üç model

Hər bölmə ayrıca. Sifarişçi memarı, konstruktoru və mühəndisləri ayrı-ayrılıqda tapır. Ucuz görünə bilər, amma əlaqələndirmə işi sifarişçinin üzərinə düşür — və toqquşmalar tikintidə üzə çıxır.

Bir baş layihəçi. Bütün bölmələr bir tərəfin məsuliyyətindədir. Sifarişçi bir müqavilə və bir cavabdehlə işləyir.

Layihə və tikinti bir yerdən. Sifarişçi həm layihəni, həm tikintini bir təşkilat vasitəsilə təşkil edir. CRM Construction bu modeldə işləyir: tikinti şirkətin öz tikinti lisenziyası (EL-792/2022) ilə, layihələndirmə isə tərəfdaşımız «SOSİAL-İNKİŞAF LAYİHƏ» MMC-nin lisenziyası (İN/L-1437/2016) ilə aparılır. Tərəfdaşın lisenziya əlavəsində baş layihəçi funksiyası 9 bəndi ilə, fəaliyyət sahələri üzrə göstərilib. Qeyd edək ki, şirkətin tikinti lisenziyası layihələndirməni əhatə etmir — bu iş məhz tərəfdaşın lisenziyası ilə görülür.

Lisenziyanı necə yoxlamaq?

Baş layihəçi seçərkən lisenziyanın özü kimi onun əlavəsinə də baxın: orada hansı bölmələrin layihələndirilməsinə icazə verildiyi göstərilir. Əlavədə olmayan bölməni layihəçi başqa lisenziyalı təşkilata həvalə etməlidir. Lisenziyanın necə yoxlanacağı layihələndirmə lisenziyası yazısında izah olunub.

Baş layihəçidən nə tələb etməli?

Baş layihəçi ilə müqavilə bağlayarkən bu məqamları yazılı razılaşdırın:

• hansı bölmələri özü hazırlayır, hansıları həvalə edir;
• ilkin məlumatların — geologiya, topoqrafiya, texniki şərtlər — əldə edilməsi kimin üzərindədir;
• bölmələrin uzlaşdırılması necə sənədləşdirilir;
• layihə dəsti hansı formada təhvil verilir;
• müəllif nəzarəti müqaviləyə daxildirmi.

Bu siyahı həm də iki təklifi müqayisə etməyə kömək edir: eyni qiymət altında fərqli iş həcmi ola bilər.

Tez-tez verilən suallar

Baş layihəçi ilə baş podratçı eyni təşkilat ola bilərmi?

Bu, lisenziyalardan asılıdır: layihələndirmə üçün layihələndirmə lisenziyası, tikinti üçün tikinti lisenziyası lazımdır. Praktikada bu iki rol tez-tez tərəfdaşlıq əsasında birləşdirilir.

Baş layihəçi bütün bölmələri özü hazırlamalıdırmı?

Xeyr. O, bölmələrin bir hissəsini digər lisenziyalı layihəçilərə həvalə edə bilər, amma vahid layihənin əlaqələndirilməsi onun işidir.

Fərdi ev üçün baş layihəçi lazımdırmı?

Kiçik evdə bölmələrin hamısını bir layihə təşkilatı hazırlayırsa, o, faktiki olaraq baş layihəçi rolunu oynayır. Əsas məsələ odur ki, bölmələrin uzlaşdırılmasına cavab verən bir tərəf olsun.

Tikinti layihəsinin rəhbəri kimdir?

Məcəlləyə görə layihəçi layihənin rəhbərini — baş memarını və ya baş mühəndisini — təyin edir və bu barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına məlumat verir.

Baş layihəçi dəyişdirilə bilərmi?

Müqavilə şərtlərinə uyğun olaraq, bəli. Amma layihənin ortasında layihəçini dəyişmək əlaqələndirmə işini yenidən başlatmaq deməkdir: yeni tərəf əvvəlki qərarları öyrənməli və məsuliyyəti öz üzərinə götürməlidir. Ona görə seçimi layihənin əvvəlində diqqətlə etmək daha sərfəlidir.

Nəticə

Baş layihəçi layihənin bölmələrini bir-birinə uyğunlaşdıran və vahid sənəd dəstinə görə cavab verən tərəfdir; baş podratçı isə həmin sənəd əsasında binanı tikən tərəfdir. Birincinin səhvi kağız üzərində ucuz, ikincinin səhvi tikintidə bahalı düzəldilir.

Xidmətin tərkibi layihələndirmə səhifəsindədir.