Şaquli planlaşdırma və abadlıq layihəsi: həyət, su, drenaj

Ev tikilib, həyət isə «sonra düzəldilər» siyahısında qalıb. İlk güclü yağışdan sonra məlum olur ki, su evin divarına tərəf axır, zirzəmidə rütubət var, maşın yolunda gölməçə qalır. Bunun səbəbi çox vaxt tikinti keyfiyyəti deyil — şaquli planlaşdırmanın heç edilməməsidir.

Bu yazıda şaquli planlaşdırma və abadlıq layihəsinin nə olduğunu, həyətdə suyun idarə olunmasını və bu işin niyə evin özünün layihəsi ilə eyni vaxtda düşünülməli olduğunu izah edirik.

Şaquli planlaşdırma nədir?

Şaquli planlaşdırma ərazinin yüksəklik səviyyələrinin layihələndirilməsidir: hansı nöqtə hansı hündürlükdə olacaq, səth hansı istiqamətə maili olacaq və yağış suyu hara axacaq.

Abadlıq isə bu səthin üzərində qurulanlardır: yollar və cığırlar, avtomobil yeri, örtüklər, yaşıllıq, hasar, həyət işıqlandırması.

İki iş bir-birindən ayrılmır — abadlıq elementləri şaquli planlaşdırmanın müəyyən etdiyi səviyyələrə oturur. Layihələndirmə lisenziyalarında da onlar adətən bir iş növü kimi göstərilir: «ərazilərin şaquli planlaşdırılması və abadlaşdırılmasının layihələndirilməsi».

Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsi tikinti-quraşdırma işlərini təyin edərkən abadlıq işlərini də onlara daxil edir. Yəni həyətin abadlaşdırılması tikintidən ayrı «bəzək» deyil, layihədə nəzərdə tutulan işdir.

Baş plan: evin sahədəki yeri

Tikinti layihəsinin bölmələrindən biri tikinti ərazisinin baş planıdır. Evin sahədəki yeri, giriş, yollar və mühəndis xətlərinin qoşulma nöqtələri orada göstərilir. Şaquli planlaşdırma baş planın «üçüncü ölçüsüdür»: planda nəyin harada olduğunu, şaquli planlaşdırmada isə hansı hündürlükdə olduğunu görürsünüz.

Məlumatlandırma icraatı ilə tikilən fərdi evdə sifarişçi layihənin memarlıq-planlaşdırma və baş plan bölmələrini təqdim edir. Bu prosedur məlumatlandırma icraatı yazısında izah olunub.

Evin «sıfır» səviyyəsi

Şaquli planlaşdırmanın ilk və ən vacib qərarı evin sıfır səviyyəsidir — birinci mərtəbənin döşəməsinin hansı hündürlükdə olacağı. Bu qərar üç şeyə bağlıdır:

1. Küçənin səviyyəsi. Ev küçədən aşağıda qalarsa, küçədən gələn su həyətə axır.
2. Kanalizasiyanın çıxışı. Kanalizasiya cazibə ilə işləyir; evdən çıxış nöqtəsi şəbəkənin və ya lokal qurğunun səviyyəsindən yuxarıda olmalıdır. Bu barədə su və kanalizasiya layihəsi yazısında danışmışıq.
3. Qrunt suları. Qrunt suyu yüksək olan sahədə zirzəmi və ya alçaq bünövrə əlavə tədbir tələb edir.

Sıfır səviyyə bünövrə töküldükdən sonra dəyişdirilə bilmir. Ona görə şaquli planlaşdırmanın əsas qərarları tikintidən əvvəl verilməlidir, «həyət işləri» mərhələsində yox.

Su: səthdən və torpaqdan

Həyətdə iki növ su ilə işləmək lazımdır.

Səth suyu — yağış və damdan düşən su. Onu kənarlaşdırmaq üçün:

• səth evdən uzağa maili edilir;
• damdan gələn su novçalarla toplanır və bünövrənin yanında buraxılmır;
• yollar və meydançalar boyunca lotoklar qoyulur;
• su küçə şəbəkəsinə, drenaj quyusuna və ya sahənin aşağı nöqtəsinə yönəldilir — qonşunun sahəsinə yox.

Torpaq suyu — qrunt suları və torpağa hopan su. Qrunt suyu yüksək olanda və ya gilli torpaqda bünövrə ətrafında drenaj sistemi nəzərdə tutulur.

Mailliklərin və drenaj dərinliyinin konkret göstəricilərini normativ sənədlər tənzimləyir — dəqiq tələbi layihəçi sahənin şəraitinə görə müəyyən edir. Qrunt suları və torpağın növü barədə məlumat isə geoloji tədqiqatdan gəlir; bu barədə mühəndis-axtarış işləri yazısına baxın.

Maili sahə: terraslar və istinad divarları

Bakı ətrafında və dağlıq rayonlarda maili sahələr tez-tez rast gəlinir. Belə sahədə şaquli planlaşdırma daha çox iş tələb edir:

• sahə terraslara bölünür;
• terraslar arasında istinad divarları tikilir;
• pilləkən və rampalar layihələndirilir;
• torpaq işlərinin balansı hesablanır — nə qədər qazılır, nə qədər doldurulur.

İstinad divarı sadə hasar deyil — o, torpağın təzyiqini saxlayır və konstruktiv hesab tələb edir. Onun arxasında drenaj olmasa, su divarı itələyir.

Abadlıq: həyətin istifadə olunan hissəsi

Səviyyələr müəyyən edildikdən sonra abadlıq qurulur:

• yollar və avtomobil yeri — örtüyün növü və altındakı əsas yükə görə seçilir;
• yaşıllıq — ağacların kök sistemi bünövrəyə və xətlərə yaxın olmamalıdır;
• hasar — sahənin sərhədində, qonşuluq tələbləri nəzərə alınmaqla;
• işıqlandırma və suvarma — kabel və borular örtük döşənməzdən əvvəl çəkilir.

Sonuncu bənd ən çox unudulandır: yol döşəndikdən sonra onun altından kabel keçirmək üçün örtüyü sökmək lazım gəlir. Evin tikintisi ilə bağlı xidmətlər ev tikintisi səhifəsindədir.

Tipik səhvlər

Şaquli planlaşdırma edilməyən həyətlərdə eyni problemlər təkrarlanır:

• həyətin evə tərəf maili olması — yağış suyu bünövrənin yanında toplanır;
• damın su borularının birbaşa bünövrəyə axması — divarın aşağı hissəsində rütubət yaranır;
• yolun evin döşəməsindən yüksək olması — güclü yağışda su qapının altından girir;
• torpağın evin ətrafına sonradan tökülməsi — bünövrənin hidroizolyasiyası torpaq altında qalır və ya zədələnir.

Bu səhvlərin hər birini sonradan düzəltmək mümkündür, amma adətən həyətin bir hissəsini söküb yenidən qurmaq hesabına. Layihədə isə onların qarşısı bir neçə hündürlük nişanı ilə alınır.

Ümumi qayda sadədir: su həmişə evdən uzağa axmalıdır. Layihədəki hər hündürlük nişanı bu qaydaya xidmət edir.

Tez-tez verilən suallar

Şaquli planlaşdırma nə vaxt edilməlidir?

Evin layihəsi ilə eyni vaxtda. Evin sıfır səviyyəsi bünövrə tökülməzdən əvvəl müəyyən edilməlidir və sonradan dəyişdirilə bilmir.

Yağış suyunu qonşunun sahəsinə yönəltmək olarmı?

Yox. Su sahənin öz drenaj sisteminə, küçə şəbəkəsinə və ya sahədaxili aşağı nöqtəyə yönəldilməlidir. Qonşuya su axıdılması mübahisə mənbəyidir.

Drenaj sistemi hər evdə lazımdırmı?

Hər evdə yox. Onun lazım olub-olmaması qrunt sularının səviyyəsindən, torpağın növündən və zirzəminin olub-olmamasından asılıdır; bunu geoloji məlumat əsasında layihəçi müəyyən edir.

Layihəni kim hazırlayır?

Layihələndirmə lisenziyası olan təşkilat. Tərəfdaşımızın lisenziya əlavəsində ərazilərin şaquli planlaşdırılması və abadlaşdırılmasının layihələndirilməsi 1.3 bəndi ilə göstərilib.

Mövcud həyətdə şaquli planlaşdırma etmək olarmı?

Bəli, amma imkanlar məhduddur: evin sıfır səviyyəsi artıq sabitdir və qərarlar ona uyğunlaşdırılır. Belə hallarda adətən səthin mailliyi düzəldilir, novçalar və lotoklar əlavə edilir, lazım gəldikdə bünövrə ətrafında drenaj qurulur. Layihəçi əvvəlcə mövcud səviyyələri ölçür, sonra suyun yolunu yenidən qurur.

Nəticə

Şaquli planlaşdırma həyətin hündürlük xəritəsidir: evin sıfır səviyyəsini, suyun axın istiqamətini və abadlıq elementlərinin yerini müəyyən edir. Onun ən vacib qərarları evin bünövrəsindən əvvəl verilir — ona görə bu iş «sonraya» saxlanılmamalıdır.

Layihələndirmə tərəfdaşımız «SOSİAL-İNKİŞAF LAYİHƏ» MMC-nin lisenziyası (İN/L-1437/2016) ilə aparılır. Xidmətin tərkibi layihələndirmə səhifəsindədir.