Yeraltı yoxsa yerüstü qaz xətti: həyət evi üçün müqayisə

Həyət evinə qaz çəkiləndə ilk praktik suallardan biri budur: xətt yerin altından keçəcək, yoxsa divar və dayaqlar boyunca yerin üstündən? Yeraltı və yerüstü qaz xətti arasında seçim həm görünüşə, həm də gələcək təmirə, xəttin qorunmasına və işin həcminə təsir edir.

Bu yazıda iki variantı rəqəmsiz, praktik meyarlarla müqayisə edirik. Əvvəlcədən bir məqamı qeyd edək: son qərarı ev sahibi yox, layihə verir. Ev sahibinin işi isə öz şərtlərini — həyətin planını, gələcək tikintini, fasad işlərini — layihəçiyə vaxtında çatdırmaqdır.

Seçimi kim və nəyə əsasən edir?

Qaz xəttinin marşrutu, çəkilmə üsulu, borunun materialı və qoruma tədbirləri qaz təchizatı layihəsində müəyyən edilir. Bu məsələləri normativ sənədlər tənzimləyir — dəqiq tələbi layihəçi müəyyən edir. Layihəni lisenziyasında qaz təchizatı sistemləri bəndi olan layihəçi hazırlayır, quraşdırma isə həmin layihəyə uyğun aparılır. Ətraflı: qazlaşdırma layihəsi nədir və kim hazırlayır.

Bir hüquqi məqam da var. Tənzimləmə Agentliyinin izahına görə, qaz təchizatında mühafizə zonaları Nazirlər Kabinetinin qaydaları ilə tənzimlənir və boru kəmərləri üçün mühafizə zonası çəkilmə tərzindən asılı olmayaraq təyin edilir. Yəni xətt yerin altına salınsa da, üstündən keçsə də, onun ətrafında təsərrüfat işlərinə məhdudiyyətlər qalır.

Yerüstü qaz xətti: güclü və zəif tərəfləri

Yerüstü xətt bina divarları, hasar və ya dayaqlar üzərində açıq çəkilir. Bakının həyət evlərində və bağ evlərində ən çox görünən variant budur.

Üstünlükləri:

• baxış asandır — xətt göz qabağındadır, zədə, korroziya və ya boya qatının qopması vaxtında görünür;
• torpaq işi azdır — xəndək qazılmır, həyət örtüyü sökülmür;
• sonrakı dəyişiklik sadədir — genişlənmə və ya köçürmə zamanı borunun hara getdiyi məlumdur.

Zəif tərəfləri:

• mexaniki zədə riski — nəqliyyatın keçdiyi yerlərdə, darvaza yanında, uşaqların oynadığı həyətdə xətt qorunmalıdır;
• atmosfer təsiri — açıq havada olan metal boru korroziyadan qorunma tələb edir və bu qoruma vaxtaşırı yenilənməlidir;
• görünüş — fasad boyunca keçən boru memarlıq həllinə uyğunlaşdırılmalıdır; fasad sonradan üzlənəcəksə, bunu əvvəlcədən nəzərə almaq lazımdır.

Yeraltı qaz xətti: güclü və zəif tərəfləri

Yeraltı xətt xəndəkdə çəkilir və binaya daxil olduğu yerdə yerin üstünə çıxır.

Üstünlükləri:

• görünmür — fasad və həyət görünüşü dəyişmir;
• mexaniki təsirdən qorunur — üzərindən keçən yol və ya həyət örtüyü ilə birgə planlaşdırıla bilər;
• açıq havadakı təsirlərdən uzaqdır — birbaşa günəş, yağış və təsadüfi zərbə ilə təmasda olmur.

Zəif tərəfləri:

• torpaq işi tələb edir — xəndək, əks-doldurma və həyət örtüyünün bərpası işin həcmini artırır;
• gələcək qazıntı riski — sonradan həyətdə aparılan torpaq işləri xətti zədələyə bilər, ona görə marşrutun dəqiq sənədləşdirilməsi və işarələnməsi vacibdir;
• baxış çətindir — problem gözlə görünmür, buna görə quraşdırma keyfiyyəti və sınaq xüsusilə önəmlidir.

Qərara təsir edən praktik amillər

Layihəçi ilə danışarkən aşağıdakı suallara əvvəlcədən cavab hazırlayın:

1. Həyətin gələcəyi. Yaxın illərdə həyətdə tikinti, hovuz, qaraj və ya yeni örtük planlaşdırılırmı? Planlaşdırılırsa, yeraltı xəttin marşrutu buna uyğunlaşdırılmalıdır.
2. Fasad işləri. Fasad üzlənəcək və ya istilik izolyasiyası vurulacaqsa, yerüstü xəttin fasadla necə yola gedəcəyi indidən həll edilməlidir.
3. Nəqliyyat və giriş. Xətt maşın girişi və ya darvaza yanından keçirsə, onu necə qoruyacağınızı soruşun.
4. Məsafə və torpaq şəraiti. Küçə şəbəkəsindən evə qədər olan marşrut, torpağın vəziyyəti və mövcud kommunikasiyalar işin həcmini dəyişir.
5. Sayğacın yeri. Fərdi evlərdə ümumi qayda sayğacın həyətdən kənarda, evin qaz xəttinin başlanğıcında yerləşdirilməsidir; marşrut məhz oradan başlayır.

Bu amillər eyni zamanda qiymətə də təsir edir. Qaz xəttinin dəyərini formalaşdıran amilləri ayrıca yazıda izah etmişik.

Keçid nöqtəsi: xətt binaya harada daxil olur?

Yeraltı xətt də, yerüstü xətt də sonda binaya daxil olur və bu nöqtə hər iki variantda diqqət tələb edir. Borunun divardan keçdiyi yer, onun qorunması və bina daxilində davam edən xəttin marşrutu layihədə göstərilir. Divardan keçid sonradan kafel, suvaq və ya istilik izolyasiyası ilə örtüləcəksə, bu da əvvəlcədən nəzərə alınmalıdır.

Bina daxilindəki xətt ayrıca mövzudur. «Azəriqaz»ın istehlakçılar üçün qadağalar siyahısında bina daxilində qeyri-metal borularla qaz xətti çəkilməsi göstərilib. Yəni həyətdə hansı variant seçilməsindən asılı olmayaraq, ev daxilində material və marşrut layihəyə uyğun olmalıdır.

Praktik məsləhət: sayğacdan qaz cihazlarına — plitəyə və kombiyə — qədər olan daxili hissəni də eyni layihədə və eyni vaxtda həll edin. Xarici xətt bitib, daxili hissə «sonraya» qalanda qazın açılışı da gecikir, çünki sayğac tamamlanmamış xəttə quraşdırılmır. Kombi xəttinin xüsusiyyətlərini ayrıca yazıda izah etmişik.

Hər iki variantda dəyişməyən qaydalar

Çəkilmə üsulundan asılı olmayaraq bəzi qaydalar eynidir:

• iş lisenziyalı quraşdırıcı tərəfindən, təsdiqlənmiş layihə əsasında aparılır;
• quraşdırmadan sonra xəttin kipliyi yoxlanılır, birləşmələr plomblanır və akt imzalanır — qaz yalnız bundan sonra verilir;
• mühafizə zonası hər iki halda mövcuddur;
• xəttə özbaşına müdaxilə qadağandır.

Bizdə quraşdırmanı xüsusi lisenziyalı tərəfdaşımız «AVFA CONSTRUCTION» MMC (EL-336/2020) aparır. Layihəyə uyğun həm yeraltı, həm də yerüstü qaz kəmərləri quraşdırılır. Xidmət haqqında — qazlaşdırma səhifəsində.

Tez-tez verilən suallar

Hansı variant daha təhlükəsizdir?

Düzgün layihələndirilmiş və quraşdırılmış hər iki xətt təhlükəsiz istismar üçün nəzərdə tutulur. Riskləri fərqlidir: yerüstü xətt mexaniki zədəyə və atmosfer təsirinə, yeraltı xətt isə gələcək qazıntıya daha həssasdır.

Hansı variant ucuzdur?

Bunu obyektə baxmadan demək olmur. Yeraltı xətt torpaq işi tələb edir, yerüstü xətt isə qoruma və bərkitmə elementləri. Obyektə baxdıqdan sonra ilkin hesablama veririk; ölçü ödənişsizdir.

Yerüstü xətti sonradan yerin altına salmaq olarmı?

Bu, xəttin yerinin dəyişdirilməsi deməkdir və layihə, lisenziyalı quraşdırma, sınaq və akt tələb edir. Ətraflı: qaz xəttinin yerinin dəyişdirilməsi.

Xəttin üstündə və ya yanında tikinti etmək olarmı?

Qaz boru kəmərləri üçün mühafizə zonası təyin edilir və orada təsərrüfat işlərinə məhdudiyyətlər var. Belə iş planlaşdırırsınızsa, əvvəlcə qaz paylayıcısı ilə və layihəçi ilə dəqiqləşdirin.

Nəticə

Yeraltı və yerüstü qaz xətti arasında «düzgün» və «səhv» seçim yoxdur — konkret həyətə uyğun seçim var. Yerüstü xətt baxış və sonrakı dəyişiklik baxımından rahatdır, yeraltı xətt isə görünüşü qoruyur və mexaniki təsirdən uzaqdır. Hər iki halda son sözü layihə deyir.

Qərarı asanlaşdırmaq üçün həyətin gələcək planlarını, fasad işlərini və maşın girişini layihəçiyə əvvəlcədən bildirin. Həyət evinə qaz çəkilməsinin tam yolunu addım-addım bələdçimizdə izah etmişik.