İşçi layihə nədir: tikinti meydançası üçün çertyojlar

Eskiz razılaşdırılıb, ev kağız üzərində bəyənilib. Bundan sonra layihəçi «işçi layihə» və ya «işçi çertyojlar» üzərində işləməyə başlayır. İşçi layihə nədir və tikinti meydançasında nə üçün məhz o lazımdır?

Qısa cavab: işçi layihə briqadanın təxmin etmədən işləməsi üçün kifayət qədər ətraflı çertyojlar dəstidir. «Eskiz layihə» kimi, «işçi layihə» də qanun termini deyil, peşə praktikasının terminidir. Bu yazıda onun tərkibini, hüquqi əsasını və sifarişçi üçün faydasını izah edirik.

İşçi layihə nədir

Eskiz evin necə görünəcəyini göstərir, işçi layihə isə necə tikiləcəyini. Onun məqsədi tikinti zamanı yaranan hər sualın cavabının artıq çertyojda olmasıdır: bünövrənin dərinliyi, armaturun diametri və addımı, pəncərə yerinin ölçüsü, rozetkanın hündürlüyü, kanalizasiya borusunun maililiyi.

Yaxşı işçi layihə ustanı «burada necə edək?» sualı ilə baş-başa qoymur. Zəif və ya natamam işçi layihədə isə həmin qərarları meydançada, tələsik və çox vaxt sifarişçidən xəbərsiz verirlər.

Qanun bu barədə nə deyir

Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsində «işçi layihə» anlayışı yoxdur. Məcəllə «tikinti layihəsi»ndən və onun bölmələrindən danışır: mühəndis-axtarış, baş plan, memarlıq-planlaşdırma və konstruksiya, mühəndis-kommunikasiya təminatı, tikinti işlərinin təşkili və s.

Bununla belə, Məcəllədə işçi layihənin mənasını izah edən iki müddəa var:

• Podratçı tikinti işlərini layihəyə uyğun aparmağa borcludur və buna görə cavabdehlik daşıyır. Yəni podratçıya əməl edə biləcəyi qədər ətraflı layihə lazımdır.
• Podratçı tikinti layihəsi əsasında tikinti işlərinin yerinə yetirilməsi layihəsini hazırlayır. Bu, layihəçinin deyil, podratçının sənədidir: işlərin ardıcıllığı, texnika, meydançanın təşkili.

Beləliklə, işçi çertyojlar layihəçinin hazırladığı tikinti layihəsinin ətraflı hissəsidir, işlərin necə təşkil olunacağı isə podratçının sənədində həll edilir.

İşçi çertyojlarda adətən nə olur

Tərkib obyektin mürəkkəbliyindən asılıdır. Fərdi ev üçün praktikada adətən bunlar hazırlanır:

Memarlıq hissəsi

• ölçülü planlar — divarların oxları, qalınlıqları, açırımların ölçüləri;
• kəsiklər və səviyyələr;
• pəncərə və qapıların cədvəli;
• düyünlər — məsələn, dam ilə divarın birləşməsi, pəncərə altlığı.

Konstruktiv hissə

• bünövrənin planı və kəsikləri;
• armaturlama sxemləri və armaturun spesifikasiyası;
• kolon, tir və döşəmələrin çertyojları;
• betonun və digər materialların tələb olunan göstəriciləri.

Mühəndis hissəsi

• elektrik: rozetka və işıqlandırma planları, lövhənin sxemi;
• su təchizatı və kanalizasiya: xətlərin planı və sxemləri;
• istilik: qazan və ya kombi, radiatorlar, isti döşəmə;
• qaz: qaz təchizatı sistemi layihəsi.

Konstruktiv hissə evin təhlükəsizliyini müəyyən edir, ona görə orada «təxmini» həll olmamalıdır.

Sifarişçi işçi layihəni necə yoxlaya bilər

Çertyojları peşəkar səviyyədə yoxlamaq layihəçinin və ekspertin işidir, lakin sifarişçi də bir neçə sadə yoxlama edə bilər:

1. Hər vərəqdə layihənin adı, bölmə, vərəq nömrəsi və buraxılış tarixi var.
2. Vərəqlərin siyahısı (tərkib) verilib və bütün vərəqlər yerindədir.
3. Memarlıq planlarındakı ölçülər konstruktiv çertyojlardakı oxlarla üst-üstə düşür.
4. Hər mühəndis sistemi üçün ən azı plan və sxem mövcuddur.
5. Materiallar üçün spesifikasiya var — yalnız çertyoj deyil, həm də siyahı.

Bu yoxlama çertyojların keyfiyyətini sübut etmir, amma natamam dəstin tikintiyə buraxılmasının qarşısını alır.

İşçi layihə olmadan tikmək niyə risklidir

Qərarlar ustaya keçir. Armaturun sayı, bünövrənin eni, tirin hündürlüyü «təcrübəyə görə» seçilir. Təcrübə faydalıdır, amma hesabı əvəz etmir.

Gizli işləri yoxlamaq mümkün olmur. Armatur betonun altında, borular divarın içində qalır. Onları örtülməzdən əvvəl yoxlamaq üçün ölçü götürüləcək sənəd lazımdır — işçi çertyoj olmadan «düzgün» və «səhv» anlayışı yoxdur.

Mübahisə yaranır. Nəticə gözlənildiyi kimi olmayanda sifarişçi ilə podratçı arasında istinad ediləcək sənəd olmur.

Smeta və müqavilə ilə əlaqə

İşçi layihənin ən praktik faydalarından biri həcmlərdir. Beton, armatur, hörgü, borular, kabellər — hamısı çertyojlardan hesablanır. Buna görə dəqiq smeta işçi layihəsiz tərtib olunmur; eskizə əsaslanan hesablama yalnız təxmini ola bilər. Smetanı necə oxumaq lazım olduğunu tikinti smetası yazısında göstərmişik.

Müqavilədə də işçi layihə mərkəzi yer tutur: işlərin həcmi və keyfiyyət tələbləri ona istinadla müəyyən edilir. Çertyojların hansı versiyasının müqaviləyə əlavə edildiyini qeyd etmək sonrakı mübahisələrin qarşısını alır.

Tikinti zamanı dəyişiklik lazım olarsa

Tikintidə dəyişiklik qaçılmazdır: sifarişçi fikrini dəyişir, material əvəzlənir, sahədə gözlənilməz şərait çıxır. Qayda sadədir — dəyişikliyi layihəçi edir. Usta tirdə deşik açmaq və ya kolonu sürüşdürmək qərarını özü verməməlidir.

Məcəllə layihəçiyə tikintinin layihəyə uyğun aparılmasına müəllif nəzarətini həvalə edir: layihəçi aşkar etdiyi qüsurlar və pozuntular barədə sifarişçiyə və podratçıya məlumat verir. Bu mexanizmin necə işlədiyini müəllif nəzarəti yazısında ətraflı izah edirik.

Ekspertizadan keçmiş layihələr üçün əlavə qayda var: konstruktiv həllə və dayanıqlığa təsir edə biləcək dəyişikliklər edildikdə Məcəllə layihənin təkrar ekspertizasını tələb edir.

Eskizdən işçi layihəyə

Ardıcıllıq praktikada belədir: əvvəlcə eskiz, sonra razılaşdırılmış memarlıq həlli, sonra konstruktiv və mühəndis bölmələri, sonra isə onların meydança üçün ətraflı çertyojları. Eskiz mərhələsinin nə verdiyini eskiz layihə yazısında izah etmişik.

Tez-tez verilən suallar

İşçi layihə qanun termini deyilsə, o məcburidirmi?

Termin qanunda yoxdur, lakin Məcəllə podratçıdan işləri layihəyə uyğun aparmağı tələb edir. Tikintini layihəyə uyğun aparmaq üçün isə ətraflı çertyojlar lazımdır.

Məlumatlandırma icraatında işçi layihə təqdim olunurmu?

Xeyr. Bu rejimdə memarlıq-planlaşdırma və baş plan bölmələri təqdim olunur. Konstruktiv və mühəndis çertyojları isə tikinti üçün lazımdır.

İşçi layihəni kim hazırlayır?

Tikinti layihəsinin bölmələrini lisenziyalı layihəçi hazırlayır. Bizim layihələrdə bu, tərəfdaşımız «SOSİAL-İNKİŞAF LAYİHƏ» MMC-dir. İşlərin yerinə yetirilməsi layihəsini isə Məcəlləyə görə podratçı hazırlayır.

Tikintidə çertyojdan kənara çıxmaq olarmı?

Yalnız layihəçinin razılığı və düzəlişi ilə. Əks halda layihəyə uyğunluq itir və cavabdehlik qarışır.

Nəticə

İşçi layihə evin «tikinti təlimatıdır»: armaturdan rozetkaya qədər hər qərar əvvəlcədən verilir, smeta ondan hesablanır, gizli işlər ona görə yoxlanılır, dəyişikliklər isə layihəçi vasitəsilə edilir. Onun olmaması ən çox özünü sonradan — örtülmüş işlərdə və mübahisələrdə göstərir.

Layihəni tərəfdaşımız hazırlayır, tikintini isə ev tikintisi komandamız eyni çertyojlar üzrə aparır. Layihələndirmə xidmətinin tərkibi layihələndirmə səhifəsindədir.