Tikinti layihəsinin ekspertizası: nə vaxt məcburidir

Tikinti icazəsi üçün müraciət edən sifarişçi tezliklə yeni bir sözlə qarşılaşır: ekspertiza. Layihə hazırdır, sənədlər təqdim olunub, amma icazədən əvvəl layihəni müstəqil ekspertlər yoxlamalıdır. Bu yoxlama nədir, nə vaxt məcburidir və nə vaxt tələb olunmur?

Bu yazıda tikinti layihəsinin ekspertizasını Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin ekspertizaya həsr olunmuş fəsli əsasında izah edirik. Maddə nömrələrini Məcəllənin rəsmi mətni üzrə yoxlamışıq; müddətləri isə qəsdən vermirik — onları müraciət anında qüvvədə olan redaksiyadan və ekspertiza qaydalarından dəqiqləşdirmək lazımdır.

Ekspertiza nədir və nəyi yoxlayır

Məcəllə tikinti layihələrinin ekspertizasını layihələrin şəhərsalma və tikintiyə dair normativ sənədlərin tələblərinə uyğunluğunun yoxlanılması kimi müəyyən edir. 87-ci maddə məqsədi daha dəqiq göstərir: layihənin etibarlılıq və təhlükəsizlik baxımından normativ tələblərə uyğunluğunu yoxlamaq.

Yəni ekspertiza layihənin gözəl olub-olmadığını qiymətləndirmir. Onun sualı budur: bu bina layihədə göstərildiyi kimi tikilsə, möhkəm və təhlükəsiz olacaqmı, normativ tələblər yerinə yetirilibmi?

Ekspertiza nə vaxt məcburidir

Məcəllənin 88-ci maddəsi iki halı göstərir:

1. Tikintisinə icazə tələb olunan obyektlərin layihələri — normativ sənədlərə uyğunluq baxımından.
2. Dövlət vəsaiti hesabına maliyyələşdirilən obyektlərin layihələri və smetaları — əlavə olaraq ayrılmış vəsaitin səmərəli istifadəsi baxımından.

Özəl sifarişçi üçün birinci bənd əsasdır: obyektiniz icazə rejimindədirsə — ticarət binası, ofis, çoxmənzilli ev, sənaye obyekti — layihəsi ekspertizadan keçməlidir. İcazə üçün layihənin ümumi tərkibini ayrıca yazıda izah etmişik.

Ekspertiza nə vaxt tələb olunmur

Məcəllənin 89-cu maddəsi ekspertizadan keçirilməyən layihələri sadalayır. Sadələşdirilmiş şəkildə:

• insanların yaşaması, toplanması və istehsal fəaliyyəti üçün nəzərdə tutulmayan, Məcəllədə göstərilən ölçü hədləri daxilində olan kiçik birmərtəbəli obyektlər;
• müəyyən şərtlərə cavab verən və Məcəllədə göstərilən hədləri keçməyən kiçik birmərtəbəli istehsal obyektləri;
• mövcud obyektlərə onların konstruktiv və digər təhlükəsizlik göstəricilərinə təsir etməyən və icazə verilmiş parametrləri keçməyən dəyişikliklər;
• əvvəl ekspertizadan keçmiş, təkrar istifadə olunan və ya birtipli layihələr əsasında, qrunt, iqlim və seysmik şəraiti uyğun zonalarda tikilən obyektlərin sıfır səviyyəsindən yuxarı hissəsi;
• Məcəllənin 79–80-ci maddələrində göstərilən obyektlər — yəni icazə tələb olunmayan obyektlər və məlumatlandırma icraatı qaydasında tikilən yaşayış evləri.

Sonuncu bənd fərdi ev sahibləri üçün vacibdir: evləri məlumatlandırma icraatına düşürsə, layihə ekspertizadan keçmir. Lakin bu, layihənin keyfiyyətinə tələbin olmaması demək deyil — layihəçi onun normativlərə uyğunluğuna görə yenə cavabdehdir.

Dördüncü bəndə də diqqət yetirin: təkrar istifadə olunan layihədə azadolma yalnız yerüstü hissəyə aiddir. Bünövrə isə həmin sahənin qruntuna görə işlənir.

Məcəllə şübhəli hallar üçün mexanizm də nəzərdə tutur: dəyişikliklərin və ya təkrar istifadə olunan layihələrin azad olub-olmadığı şübhə doğurarsa, müvafiq orqan ekspertiza müəssisəsinə sorğu göndərir. Belə sorğunun xərcini sifarişçi ödəmir.

Ekspertiza necə gedir

Proses sifarişçinin özünün ekspertiza müəssisəsinə getməsi ilə başlamır. Məcəllənin 75-ci maddəsinə görə icazə üçün sənədlərin tamlığı təmin edildikdən sonra layihəni ekspertizaya icra hakimiyyəti orqanı göndərir.

Sonrakı addımlar belədir:

1. Ekspertiza müəssisəsi layihəni yoxlayır.
2. Qaydalarda müəyyən edilmiş siyahıya düşən çatışmazlıqlar aşkar edilərsə, müəssisə onların aradan qaldırılması üçün birbaşa sifarişçiyə müraciət edir.
3. Layihəçi iradlar əsasında layihəyə düzəliş edir — bu, Məcəllənin 48-ci maddəsində onun vəzifəsi kimi göstərilib.
4. Ekspert rəyi icazə verən orqana təqdim olunur.

Çatışmazlıqlar müəyyən edilmiş müddətdə aradan qaldırılmazsa, ekspertiza müəssisəsi əsaslandırılmış rəy verir və onu icazə verən orqana göndərir. Buna görə iradlara tez reaksiya vermək layihəçi ilə sifarişçinin ortaq marağıdır.

Ekspertizanı kim ödəyir

Məcəllənin 91-ci maddəsinə görə ekspertiza ilə bağlı xərcləri sifarişçi ödəyir. Bu xərci layihə büdcəsini planlaşdırarkən nəzərə alın.

Layihə sonradan dəyişərsə

Ekspertizadan keçmiş layihə son deyil. Tikinti zamanı dəyişiklik lazım ola bilər. Məcəllənin 88-ci maddəsi burada aydın qayda qoyur: layihəyə konstruktiv həllə və dayanıqlığa təsir edə biləcək dəyişikliklər edildikdə layihə təkrar ekspertizadan keçirilir.

Praktik nəticə: kolonun yerini dəyişmək, əlavə mərtəbə, yükün artırılması kimi dəyişikliklər «sadə düzəliş» deyil. Konstruktiv həllin nədən ibarət olduğunu konstruktiv layihə yazısında izah etmişik.

Ekspertiza nəzarət növləri ilə qarışdırılmamalıdır

Ekspertiza kağız üzərində, tikintidən əvvəl aparılır: layihə yoxlanılır. Tikinti başlayandan sonra isə başqa mexanizmlər işə düşür və onların hər birinin öz subyekti var:

• müəllif nəzarəti — layihəçi tikintinin təsdiq edilmiş layihəyə uyğun aparıldığını yoxlayır;
• texniki nəzarət — sifarişçi tərəfindən təmin edilir və müvafiq peşə sertifikatı olan şəxslər tərəfindən aparılır;
• dövlət nəzarəti — tikinti işlərinin layihəyə və normativlərə uyğunluğuna dövlət orqanının nəzarətidir.

Yəni ekspertizadan keçmiş layihə keyfiyyətli tikintiyə zəmanət vermir — o, yalnız düzgün əsas yaradır. Tikintidə həmin əsasa əməl olunub-olunmadığını nəzarət növləri yoxlayır.

Ekspertizadan rahat keçmək üçün nə etmək olar

• İlkin məlumatlar tam olsun. Mühəndis-axtarış nəticələri olmadan konstruktiv hesab əsaslandırıla bilməz — bu barədə mühəndis-axtarış işləri yazısında danışmışıq.
• Bölmələr bir-birinə uyğun olsun. Memarlıq, konstruktiv və mühəndis bölmələri eyni versiyaya əsaslanmalıdır.
• Texniki şərtlər nəzərə alınsın. Mühəndis bölmələri təchizat müəssisələrinin texniki şərtlərinə uyğun olmalıdır.
• Bölmələri bir layihəçi əlaqələndirsin. Müxtəlif ifaçıların hazırladığı bölmələr arasında ziddiyyət iradların tez-tez rast gəlinən səbəbidir.

Tez-tez verilən suallar

Fərdi evin layihəsi ekspertizadan keçməlidirmi?

Ev məlumatlandırma icraatı qaydasında tikilirsə, Məcəllənin 89-cu maddəsinə görə keçmir. Ev icazə rejiminə düşürsə, Məcəllədə göstərilən istisnalar nəzərə alınmaqla keçməlidir.

Ekspertizaya layihəni kim göndərir?

İcazə icraatı çərçivəsində sənədlərin tamlığı təmin edildikdən sonra müvafiq icra hakimiyyəti orqanı.

Ekspertizanın xərcini kim ödəyir?

Sifarişçi. Müvafiq orqan şübhəli hal üzrə ekspertiza müəssisəsinə sorğu göndərdikdə isə sifarişçi xərc ödəmir.

Ekspertizadan sonra layihəni dəyişmək olarmı?

Olar, lakin dəyişiklik konstruktiv həllə və dayanıqlığa təsir edə bilərsə, layihə təkrar ekspertizadan keçməlidir.

Nəticə

Ekspertiza layihənin etibarlılıq və təhlükəsizlik baxımından müstəqil yoxlanmasıdır. İcazə tələb olunan obyektlər üçün məcburidir, məlumatlandırma icraatı ilə tikilən evlər üçün isə tələb olunmur. Xərcini sifarişçi ödəyir, iradları isə layihəçi aradan qaldırır — ona görə layihəçinin ekspertiza ilə işləmək təcrübəsi prosesin sürətinə birbaşa təsir edir.

Layihəni ekspertizaya hazır vəziyyətdə, bütün bölmələri əlaqələndirilmiş şəkildə hazırlayırıq. Ətraflı məlumat layihələndirmə səhifəsindədir.