Konstruktiv layihə: seysmik bölgədə evin yükdaşıyan sistemi

Evin planı nə qədər gözəl olsa da, onu ayaqda saxlayan konstruktiv layihədir: bünövrə, kolonlar, tirlər, döşəmələr, dam. Seysmik təsirin nəzərə alınmalı olduğu ərazidə bu bölmənin əhəmiyyəti daha da artır — konstruktiv həll yalnız binanın öz çəkisini deyil, zəlzələ zamanı yaranan təsirləri də qarşılamalıdır.

Bu yazıda konstruktiv layihənin nədən ibarət olduğunu, qanunun seysmiklik barədə nə dediyini və tikinti meydançasında konstruktiv həllin ən çox harada pozulduğunu izah edirik. Normativ hədləri və rəqəmləri qəsdən vermirik — onları konkret obyekt üçün layihəçi müəyyən edir.

Konstruktiv layihə nədir

Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsi tikinti layihəsinin tərkibində «memarlıq-planlaşdırma və konstruksiya bölməsi»ni göstərir. Memarlıq hissəsi binanın formasını və planını, konstruksiya hissəsi isə onun yükdaşıyan sistemini həll edir.

Məcəllə yükdaşıyan konstruksiyaları tikinti obyektinin etibarlılığını — dayanıqlığını və möhkəmliyini — təmin edən konstruksiya sistemi kimi müəyyən edir. Etibarlılıq isə obyektin və onun yükdaşıyan konstruksiyalarının dayanıqlıq və möhkəmlik baxımından təhlükəsizliyidir. Başqa sözlə, konstruktiv layihə binanın təhlükəsizliyi haqqında bölmədir.

Bizim layihələrdə bu bölməni tərəfdaşımız «SOSİAL-İNKİŞAF LAYİHƏ» MMC hazırlayır — onun lisenziya əlavəsinin 3-cü bəndi inşaat konstruksiyalarının layihələndirilməsidir.

Konstruktiv layihədə nə olur

Fərdi ev və ya kiçik bina üçün konstruktiv bölmə praktikada adətən bunları əhatə edir:

• hesablama — yüklər, o cümlədən seysmik təsir, və elementlərin ölçülərinin əsaslandırılması;
• bünövrə — tipi, ölçüləri, armaturlanması, qrunt şəraitinə uyğunluğu;
• karkas və ya yükdaşıyan divarlar — kolonlar, tirlər, hörgü divarların konstruktiv həlli;
• döşəmələr — monolit və ya digər tip, armaturlama sxemləri;
• pilləkənlər və dam konstruksiyası;
• düyünlər — elementlərin bir-biri ilə birləşməsi;
• materiallara tələblər — beton, armatur və digər materialların tələb olunan göstəriciləri.

Kolon və tirlərin rolu rigel və kolon yazısında ayrıca izah olunub.

Hesablama sənədi sifarişçiyə çox vaxt verilmir və ya maraq doğurmur, lakin o, çertyojların əsasıdır: hər kolonun, tirin və bünövrə lentinin ölçüsü oradan gəlir. Ekspertiza da məhz bu əsaslandırmanı yoxlayır.

Seysmik bölgədə layihə: qanun nə deyir

Məcəllənin 67-ci maddəsi bu məsələni birbaşa tənzimləyir. Maddəyə görə:

• tikinti obyektinin təbiətin zərərli təsirlərindən mühafizəsi haqqında müddəalar tikinti layihəsində nəzərdə tutulmalıdır;
• obyektin seysmiklik dərəcəsi layihələndirmə zamanı seysmik rayonlaşdırma və mikrorayonlaşdırma xəritələri əsasında müəyyən edilir;
• mühəndis-axtarış işlərinin nəticələri ilə bağlı sənədlər olmadan layihələndirməyə yol verilmir.

Bu üç müddəadan praktik nəticə çıxır: seysmiklik «ümumi bir rəqəm» deyil, konkret sahə üçün müəyyən edilən göstəricidir və qrunt şəraitindən asılıdır. Buna görə konstruktiv hesab axtarış nəticələrinə söykənir — bu barədə mühəndis-axtarış işləri yazısında danışmışıq.

Seysmik hesabın özü, tələb olunan dayanıqlıq səviyyəsi və konstruktiv tədbirlər normativ sənədlərlə tənzimlənir. Dəqiq tələbi konkret obyekt üçün layihəçi müəyyən edir.

Seysmik baxımdan konstruktiv həllin ümumi prinsipləri

Rəqəmsiz, ümumi mühəndis məntiqi ilə danışsaq, konstruktorların seysmik təsir baxımından adətən diqqət yetirdiyi məqamlar bunlardır:

• Sadə və nizamlı forma. Planda və hündürlükdə kəskin qeyri-bərabərlik yükün bir yerə toplanmasına səbəb ola bilər.
• Elementlərin etibarlı birləşməsi. Kolon, tir və döşəmə vahid sistem kimi işləməlidir; zəif düyün bütün sistemi zəiflədir.
• Şaquli elementlərin fasiləsizliyi. Yuxarı mərtəbədəki kolonun altında dayaq olmaması konstruktiv baxımdan ciddi məsələdir.
• Yükün yuxarıda toplanmaması. Damda ağır çən, sonradan əlavə edilmiş ağır mərtəbə hesabı dəyişir.

Bu prinsiplər memarlıq həllinə də təsir edir. Buna görə memar və konstruktor eskiz mərhələsindən birlikdə işləməlidir: sonradan «memarın gözəl konsolunu» konstruktiv baxımdan təhlükəsiz etmək həmişə mümkün və ya ucuz olmur.

Konstruktiv sistemin seçimi

Fərdi evdə ən çox iki yanaşma müzakirə olunur: monolit dəmir-beton karkas və daş və ya blok hörgülü yükdaşıyan divarlar. Hər birinin planın sərbəstliyinə, aşırımlara, tikinti müddətinə və xərcə təsiri fərqlidir. Müqayisəni monolit karkas və blok hörgü yazısında vermişik.

Seçim sifarişçinin zövqü ilə deyil, memarlıq həlli, qrunt şəraiti və seysmik tələblər birlikdə nəzərə alınaraq edilir. Məsələn, geniş açıq məkanlar və böyük vitrajlar istənilirsə, bu, konstruktiv sistemə birbaşa təsir edir və sifarişçi bunu eskiz mərhələsində deməlidir.

Tikintidə konstruktiv həll harada pozulur

Konstruktiv layihə çox vaxt kağızda düzgün olur, pozuntu isə meydançada baş verir:

• kolonun və ya tirin kəsiyinin «material qənaəti» üçün kiçildilməsi;
• armaturun sayının və ya diametrinin azaldılması;
• düyünlərdə armaturun layihədəki kimi birləşdirilməməsi;
• yükdaşıyan divarda sonradan açırım açılması və ya divarın sökülməsi;
• tirdə kommunikasiya üçün deşik açılması;
• layihədə olmayan mərtəbənin və ya ağır əlavələrin sonradan tikilməsi.

Qayda sadədir: konstruktiv elementə aid hər dəyişikliyi layihəçi qiymətləndirməlidir. Ekspertizadan keçmiş layihələr üçün Məcəllə daha sərt qayda qoyur: konstruktiv həllə və dayanıqlığa təsir edə biləcək dəyişikliklərdən sonra layihə təkrar ekspertizadan keçirilir.

Hazır layihə və konstruktiv hissə

Hazır layihə seçildikdə memarlıq həlli məlumdur, lakin konstruktiv hissə sahəyə uyğunlaşdırılmalıdır. Məcəllə də bu məntiqi əks etdirir: ekspertizadan keçmiş, təkrar istifadə olunan layihələrdə ekspertizadan azadolma yalnız müvafiq qrunt, iqlim və seysmik şəraiti olan zonalarda, sıfır səviyyəsindən yuxarı hissəyə aiddir. Bünövrə isə hər sahənin qruntuna görə yenidən həll olunur.

Tez-tez verilən suallar

Konstruktiv layihə nədir?

Binanın yükdaşıyan sisteminin — bünövrənin, kolonların, tirlərin, döşəmələrin, damın — hesabı və çertyojlarıdır. Məcəllə onu memarlıq-planlaşdırma bölməsi ilə birlikdə layihənin tərkibində göstərir.

Seysmiklik dərəcəsi necə müəyyən edilir?

Məcəllənin 67-ci maddəsinə görə layihələndirmə zamanı seysmik rayonlaşdırma və mikrorayonlaşdırma xəritələri əsasında; bunun üçün mühəndis-axtarış nəticələri lazımdır.

Məlumatlandırma icraatında konstruktiv layihə təqdim olunurmu?

Xeyr, bu rejimdə memarlıq-planlaşdırma və baş plan bölmələri təqdim olunur. Lakin evin təhlükəsiz tikilməsi üçün konstruktiv həll yenə lazımdır.

Tikintidə kolonun yerini dəyişmək olarmı?

Yalnız layihəçinin qiymətləndirməsi və layihəyə düzəlişi ilə. Kolon bütün sistemin bir hissəsidir.

Nəticə

Konstruktiv layihə evin təhlükəsizliyi haqqında bölmədir. Seysmik ərazidə o, axtarış nəticələrinə, sahənin seysmiklik göstəricisinə və normativ tələblərə söykənir və memarlıq həlli ilə birlikdə işlənir. Tikintidə isə ən vacib qayda odur ki, konstruktiv elementlərə heç bir dəyişiklik layihəçisiz edilmir.

Konstruktiv layihəni lisenziyalı tərəfdaşımız hazırlayır, tikintini isə eyni çertyojlar üzrə ev tikintisi komandamız aparır. Layihələndirmə xidmətinin tərkibi layihələndirmə səhifəsindədir.