Fasad layihəsi: fasad həlli tikintidən əvvəl necə planlaşdırılır

Fasad binanın ən görünən hissəsidir, lakin çox vaxt ən son düşünülən hissəsi olur: karkas tökülür, divarlar hörülür, sonra isə «fasadı nə ilə üzləyək?» sualı verilir. Bu mərhələdə seçim artıq məhduddur. Fasad layihəsi — fasad həllinin binanın layihəsi ilə birlikdə, tikintidən əvvəl planlaşdırılmasıdır və sonradan yaranan baha düzəlişlərin çoxunun qarşısını alır.

Bu yazıda fasad həllinin layihədə hansı qərarlardan ibarət olduğunu, hansı bölmələrlə əlaqələndirilməli olduğunu və sifarişçinin layihəçidən nə tələb etməli olduğunu izah edirik.

Fasad layihəsi nədən ibarətdir?

Fasad layihəsi təkcə rəngli görüntü deyil. Görüntü memarlıq ideyasını göstərir, amma tikinti üçün bunlar lazımdır:

• Fasad çertyojları — hər tərəfin görünüşü, açırımların yeri və ölçüsü, materialların sərhədləri.
• Material spesifikasiyası — hansı sistemin, hansı üzlüyün, hansı rəng və fakturanın harada işlədildiyi.
• Düyünlər (detallar) — pəncərə yanları, sokol, dam kənarı, künclər, müxtəlif materialların birləşdiyi yerlər.
• Bərkitmə sxemi — üzlüyün və ya alt sistemin binanın konstruksiyasına harada və necə bərkidildiyi.

Binanın fasadları memarlıq-planlaşdırma bölməsinin tərkib hissəsidir. Düyünlər və bərkitmə sxemi isə çox vaxt ayrıca, daha ətraflı sənəd kimi hazırlanır. Tikintidə ən çox problem məhz bu ikinci hissə olmadıqda yaranır: çertyojda xətt var, amma o xəttin arxasında nə olduğu göstərilməyib.

Sifarişçi üçün praktik qayda sadədir: layihəçidən yalnız görüntü deyil, çertyoj, spesifikasiya, düyünlər və bərkitmə sxemi ayrıca tələb edilməlidir. Bu sənədlər olmadan müxtəlif quraşdırıcıların təkliflərini müqayisə etmək də mümkün deyil, çünki hər biri fasadı öz bildiyi kimi başa düşür.

Fasad hansı bölmələrlə əlaqələndirilir?

Fasad binanın bütün bölmələri ilə kəsişir. Əlaqələndirmə layihə mərhələsində aparılmasa, ziddiyyətlər tikinti meydançasında üzə çıxır.

Konstruksiya

Asma fasad sistemləri öz çəkisini və külək yükünü binanın konstruksiyasına ötürür. Bərkidicilər adətən beton plitələrə və sütunlara bağlanır; boşluqlu hörgü dolğusu hər bərkidicini daşımaya bilər. Yükləri və bərkitmə nöqtələrini konstruktiv hesablama müəyyən edir — bu, fasad sisteminin seçimindən əvvəl bilinməlidir.

Mühəndis sistemləri

Kondisioner blokları, ventilyasiya çıxışları, tüstü bacaları, yağış suyu boruları, fasad işıqlandırması, reklam lövhələri üçün elektrik nöqtələri — bunların hamısı fasaddan keçir. Layihədə yeri göstərilməyən hər element sonradan hazır fasadı deşməklə quraşdırılır.

Yanğın təhlükəsizliyi

Materialın yanğın davranışı, mərtəbələr arasında yanğın kəsikləri, evakuasiya çıxışlarının yeri fasad həllinə birbaşa təsir edir. Bu tələbləri yanğın təhlükəsizliyi normaları müəyyən edir və onlar layihədə nəzərə alınmalıdır.

İstilik qorunması

Divarın istilik izolyasiyası, pəncərə və vitrajların istilik xüsusiyyətləri, istilik körpülərinin bağlanması — fasadın qalınlığını və düyünlərini dəyişir. Parametrləri istilik-texniki hesablama və normativ sənədlər müəyyən edir.

Sistem seçimi layihədə necə aparılır?

Fasad sisteminin seçimi dörd suala cavab verir:

• Bina nə üçündür? Ofis binasında gün işığı və görünüş önə çıxır, anbarda davamlılıq və sadə baxım, villada isə material və faktura.
• Hansı iqlim və mühitdə yerləşir? Küləkli sahil, tozlu sənaye zonası, isti yay — hər biri material və sistemin seçiminə təsir edir.
• Baxım necə aparılacaq? Şüşə fasadın təmizlənməsi üçün çıxış yolu, üzlük plitəsinin dəyişdirilməsi imkanı layihədə düşünülməlidir.
• Büdcə və cədvəl hansıdır? Bəzi sistemlər daha uzun istehsal və çatdırılma müddəti tələb edir; bu, tikinti cədvəlinə əvvəlcədən daxil edilməlidir.

Çox vaxt bir binada bir neçə sistem birləşdirilir: məsələn, girişdə şüşə fasad, qalan hissədə ventilyasiya olunan keramik fasad. Belə hallarda sistemlərin birləşdiyi xətlər ayrıca düyün kimi işlənməlidir.

Layihəni kim hazırlayır?

Fasad həlli binanın layihəsinin bir hissəsidir və onu layihələndirmə lisenziyası olan layihəçi hazırlayır. Kimin layihəçi ola biləcəyini layihələndirmə lisenziyası yazısında ətraflı izah etmişik.

Layihələndirmə işlərini lisenziyalı layihə tərəfdaşımızla birlikdə aparırıq — ətraflı məlumat layihələndirmə səhifəsindədir.

Fasad sistemlərinin quraşdırılması isə ayrıca mərhələdir. Fasad işləri CRM Construction MMC-nin EL-792/2022 nömrəli tikinti lisenziyasının əlavəsinə daxildir; şüşə, alüminium və keramik sistemlərin quraşdırılmasında tərəfdaşımız «Arctech» MMC ilə işləyirik. Quraşdırılan sistemlərin növlərini fasad sistemləri səhifəsində görmək olar.

Layihəçi ilə quraşdırıcı arasında əlaqə vacibdir: sistemin texniki imkanları — profilin ölçüsü, açırımın maksimal eni, bərkidicinin tipi — layihəçinin qərarlarına təsir edir. Ən yaxşı nəticə layihə hələ bitməmişkən quraşdırıcının rəyi alındıqda əldə olunur.

Fasad layihəsində tipik səhvlər

• Fasadın karkasdan sonra seçilməsi. Bərkitmə üçün lazım olan gömülü detallar və plitə kənarları əvvəlcədən nəzərə alınmayıb.
• Kondisioner bloklarının unudulması. Nəticədə hər mənzil və ya ofis blokunu istədiyi yerə asır və fasad öz görünüşünü itirir.
• Yalnız görüntü ilə kifayətlənmək. Düyünsüz layihə quraşdırıcını meydançada qərar verməyə məcbur edir.
• Açırımların ölçüsünün sistemə uyğun olmaması. Pəncərə və vitraj üçün açırım sistemin modulundan xəbərsiz çəkilirsə, ya profil kəsilir, ya da açırım düzəldilir.
• Materialların sərhədinin düşünülməməsi. İki fərqli üzlüyün görüşdüyü xətt düyün kimi işlənmədikdə orada su sızır və çat yaranır.
• Baxımın nəzərə alınmaması. Təmizləmə və təmir üçün çıxış yolu olmayan fasad illər sonra xərc mənbəyinə çevrilir.

Fasad işlərinin tikintidəki ardıcıllığını fasad işlərinin mərhələləri yazısında izah etmişik.

Tez-tez verilən suallar

Fərdi ev üçün ayrıca fasad layihəsi lazımdırmı?

Evin fasadları onun memarlıq layihəsində onsuz da çəkilir. Lakin daş üzlük və ya asma sistem kimi mürəkkəb həll seçilibsə, düyünlərin və bərkitmə sxeminin ayrıca işlənməsi tövsiyə olunur.

Hazır binanın fasadını dəyişmək üçün layihə lazımdırmı?

Bəli. Yeni sistem köhnə divara əlavə yük verir və binanın görünüşünü dəyişir. Konstruksiyanın vəziyyəti yoxlanmalı, bərkitmə nöqtələri hesablanmalı, çoxmənzilli binada isə dəyişiklik razılaşdırılmalıdır.

Layihə hazır olmadan fasadın qiymətini bilmək olarmı?

İlkin qiymətləndirmə mümkündür, amma dəqiq hesablama sistem, sahə, hündürlük və material bilindikdən sonra aparılır. Obyektə baxışdan sonra ilkin hesablama hazırlanır; ölçü ödənişsizdir.

Fasad həlli nə vaxt qərarlaşdırılmalıdır?

Ən gec konstruktiv hesablama bitməzdən əvvəl. Bərkitmə nöqtələri, gömülü detallar və plitə kənarlarının forması fasad sistemindən asılıdır; karkas töküldükdən sonra bunları dəyişmək həm vaxt, həm də əlavə xərc tələb edir. İdeal halda sistemin növü eskiz mərhələsində, düyünlər isə işçi çertyojlarla birlikdə müəyyənləşir.

Nəticə

Fasad layihəsi binanın «görüntüsü» deyil, tikintinin bir hissəsidir. Fasad həlli konstruksiya, mühəndis sistemləri, yanğın təhlükəsizliyi və istilik qorunması ilə birlikdə, tikintidən əvvəl qərarlaşdırıldıqda meydançada improvizasiya azalır, büdcə daha dəqiq olur və fasad illər boyu öz görünüşünü saxlayır.